آخرین بروزرسانی: ۱۴۰۴/۱۱/۱۶
شهادت شهود یکی از مهمترین ادله اثبات دعوا در نظام حقوقی ایران است، اما در عین حال، همواره خطر ارائه شهادت دروغ یا خلاف واقع وجود دارد؛ امری که قانونگذار با جرمانگاری «شهادت کذب» درصدد پیشگیری از آن برآمده است. در پروندههای کیفری با موضوعاتی مانند توهین و تهدید، گاه تنها دلیل اتهام، اظهارات شهودی است که نه شناخت دقیقی از متهم دارند و نه گفتههای آنان از انسجام و تطابق لازم برخوردار است. در چنین شرایطی، تنظیم یک لایحه دفاعیه شهادت دروغ، توهین و تهدید میتواند نقش تعیینکنندهای در احقاق حق متهم ایفا کند.
شهادت به معنی اظهار یک شخص به نفع شخص دیگر و به ضرر شخص دیگر است بدون اینکه خود شاهد نفع یا ضرری در آن داشته باشد.شهادت یکی از راههای اثبات دعوا در تمامی سیستم های حقوقی است.احتمال تبانی یکی از اشخاص دعوا با شخص شاهد و امکان ارائه اظهارات و شهادت دروغ و خلاف واقع همیشه وجود داشته است.
قانونگذار با جرم انگاری عمل شاهد دروغین یا شهادت دروغ درصدد بوده و هست که از این عمل جلوگیری نموده و مانع از تضییع حقوق افراد شود. علاوه بر این عمل شاهد دروغین ممکن است جرم مستقلی تحت عنوان تبانی برای بردن مال غیر نیز فرض شود که مطابق قاعده اگر یک فعل عناوین متعدد داشته باشد قاضی اقدام به اعمال مجازات شدیدتر خواهد نمود.
در دعاوی کیفری، اصل برائت بهعنوان یکی از اصول بنیادین دادرسی عادلانه اقتضا دارد که هرگونه تردید به نفع متهم تفسیر شود. چنانچه شهادت شهود با تناقض، ابهام یا فقدان علم و اطلاع مستقیم همراه باشد، نهتنها ارزش اثباتی خود را از دست میدهد، بلکه میتواند زمینه طرح ایراد «شهادت کذب» را نیز فراهم سازد. مشابه این رویکرد را میتوان در نمونه لایحه دفاع از متهم در پرونده ضرب و جرح نیز مشاهده کرد که اعتبار ادله اثباتی نقش محوری در نتیجه پرونده دارد.
در این مقاله، ضمن ارائه نمونه لایحه دفاعیه شهادت دروغ، توهین و تهدید، تلاش شده است چارچوب حقوقی دفاع، نحوه خدشه به شهادت شهود و استناد به اعتبار امر مختوم و اصل برائت بهصورت کاربردی و آموزشی تبیین شود تا برای وکلا، دانشجویان حقوق و اشخاص درگیر چنین پروندههایی مفید باشد.
متن لایحه دفاعیه شهادت دروغ، توهین و تهدید
بسمه تعالی
ریاست محترم شعبه ۱۰۴۶ دادگاه عمومی جزایی
با سلام
احتراما به وکالت از خانم مهسا …. در پرونده کلاسه …. مراتب زیر را به استحضار می رسانم:
شاکی محترم خانم پریچهر … حدود سه سالی که در تهران زندگی می کرده است بیشتر روزها در منزل موکل زندگی می کرده است و موکل بدون هیچ چشم داشتی تبرعا از وی پذیرایی می کرده است. بر اثر اختلافی که مابین خانم پریچهر … و خواهر موکل ایجاد می شود خانم پریچهر … با چشم پوشیدن بر تمام سه سال دوستی با ایجاد مزاحمت تلفنی و توهین به موکل برای وی ایجاد مزاحمت می نماید تا جایی که موکل مجبور به شکایت از خانم پریچهر … می شود و به موجب حکم شعبه ۱۰۲۷ دادگاه جزایی تهران در پرونده کلاسه …. خانم پریچهر … محکوم می شود.
خانم پریچهر …. در پی تلافی اقدام به طرح شکایت «توهین، تهدید و افترا از طریق تماس تلفنی و ارسال پیامک و مزاحمت تلفنی» علیه موکل می نماید که در تاریخ ۱۳۹۱/۰۶/۰۴ در شعبه ۸ دادیاری دادسرای ناحیه شش مورد رسیدگی و منجر به صدور قرار منع تعقیب گردید. و با اعتراض شاکی به قرار، اعتراض وی نزد حضرتعالی (شعبه ….) مطرح و قرار منع تعقیب تایید و قطعی گردید.
خانم پریچهر … پس از ناکامی در شکایت قبلی و با اظهار این مطلب به موکل که این بار سعی می کند دلیل و شاهدی فراهم کند تا بتواند موکل را محکوم نماید و بدون اعتنا به اعتبار امر مختوم مجددا اقدام به طرح همان شکایت در خصوص همان اتهامات نمود و با معرفی دو شاهد دعوای خود را پیش می برد. نظر به مراتب فوق توجه قاضی محترم را به چند نکته معطوف می نمایم:
۱- تنها دلیل اثبات ادعای شاکی محترم شهادت دو شاهد می باشد که برآن خدشه وارد است زیرا:
اولا: در اظهارات شهود تناقض گویی های فراوانی وجود دارد و حتی اظهارات هر کدام از شهود در کلانتری با اظهارات بعدی ایشان در دادسرا تعارض دارد. توضیح آن که شاهد اول (آقای غلامحسین …) در اظهاراتش در کلانتری (صفحه ۶ پرونده) گفته است: «خانم مهسا …. با آقای محسن …. (شوهر خانم پریچهر …) تماس گرفت و به درخواست خانم پریچهر … آقای محسن …. تلفن را در حالت پخش قرار داد» اما در اظهاراتش در صفحه ۳۴ پرونده بیان می کند: «خانم پریچهر … در حال تماس گرفتن بود و آقای محسن …. تلفن را از خانم پریچهر … گرفت و روی آیفون گذاشت و خانمی فحاشی می کرد».
در صفحه ۴۸ پرونده زمانی که دادیار از همین شاهد می پرسد: «آیا خانمی که زنگ زد مهسا … بوده؟» شاهد جواب می دهد: «نمی دانم بنده خبری از این قضیه ندارم.» از سوی دیگر شاهد دوم (آقای عرشیا ….) در صفحه ۷ پرونده گفته: «آقای محسن …. در حال صحبت کردن بود و بعد از مدتی به اصرار خانم پریچهر … تلفنی را روی بلند گو قرار داد» و در صفحه ۳۵ پرونده گفته: «یک خانم (بدون ذکر هیچ نامی و این که شخص پشت خط چه کسی بوده است) با آقای محسن …. صحبت می کرد» ملاحظه می شود که اظهارات شهود در کلانتری و دادسرا متناقض و چند گانه است و این دلیلی بر کذب بودن شهادت ایشان می باشد.
ثانیا: شهود نه خانم مهسا …. را دیده اند و نه او را می شناسند پس چطور توانسته اند شهادت دهند که شخصی که پشت تلفن فحاشی می کرده (بر فرض صحت شهادت ایشان مبنی بر شنیدن صدای خانمی از پشت تلفن) خانم مهسا … بوده است؟ و به صرف این که آقای محسن …. او را خانم …. صدا می زده شهادت داده اند که خانم مهسا …. پشت خط تلفن بوده است. کما این که شاهد اول نیز در اظهاراتش نزد قاضی دادسرا از شهادتش در کلانتری عدول می کند و اظهار می دارد من نمی دانم چه کسی زنگ زده و پشت خط بوده است.
۲- در خصوص پیامک هایی که شاکی ادعا نموده موکل از طریق پیامک وی را تهدید نموده است صرف نظر از این که امروزه به راحتی و به کمک نرم افزارهای fake sms می توان پیامک های ساختگی ایجاد کرد که با هر شماره ای بخواهید به موبایل شما پیامک می فرستد بعلاوه شماره مذکور هم متعلق به شاکی نمی باشد و متعلق به شخصی به نام آقای علی …. می باشد. و به همین جهت هم نسبت به این شکایت ایشان قرار منع تعقیب صادر گردید.
۳- در خصوص تماس تلفنی که شاکی اظهار نموده موکل با وی تماس گرفته و اقدام به فحاشی نموده است: بنا به اظهار موکل نه تنها موکل تماسی با شاکی نداشته است بلکه شخص شاکی بوده که چندین مرتبه برای خواهر موکل مزاحمت تلفنی ایجاد کرده است. شهود نیز بنا به اظهاراتشان بر فرض صحت اظهاراتشان در صفحه ۳۵ و ۴۸ هیچ اطلاعی از این که چه کسی پشت خط بوده و آقای محسن …. با چه کسی صحبت می کرده است نداشتند و هر دو اظهار نمودند: «آقای محسن …. با یک خانم (بدون ذکر نام و مشخصات) صحبت می کرده است».
جناب قاضی جای این سوال است که شهودی که نه خانم مهسا …. را می شناسند و بنا به اظهارات خودشان اطلاعی هم ندارند آقای محسن …. با چه کسی در حال صحبت بوده است چگونه می توان شهادت متناقض آن ها را مقرون به صحت دانست و بر اصل برائت حاکم نمود؟ از سوی دیگر همانگونه که فوق اشاره شد شاکی محترم سابقا همین دعوا را طرح نموده بوده که منجر به صدور قرار منع تعقیب گردیده بوده است و نمی تواند بر خلاف قاعده اعتبار امر مختوم مجددا نسبت به طرح همان شکایت در مورد همان اتهام ها اقدام نماید.
نظر به مراتب فوق صدور حکم مقتضی بر برائت مستدعی می باشد.
با تشکر و تجدید احترام
وکیل مسعود محمدی
تحلیل حقوقی لایحه دفاعیه شهادت دروغ، توهین و تهدید
در پروندههای کیفری، بهویژه جرایمی مانند توهین و تهدید، اعتبار شهادت شهود زمانی قابل استناد است که اظهارات آنان مبتنی بر مشاهده مستقیم، بدون تناقض و همراه با علم و یقین باشد. در این لایحه دفاعیه، یکی از محورهای اصلی دفاع، وجود تعارض و تناقض آشکار در اظهارات شهود در مراحل مختلف رسیدگی است؛ امری که وفق اصول حقوق کیفری، ارزش اثباتی شهادت را بهطور جدی مخدوش میسازد و مانع از استناد دادگاه به آن میشود.
از سوی دیگر، عدم شناخت شهود از متهم و فقدان احراز هویت شخص منتسب به اعمال مجرمانه، سبب میشود رابطه انتساب جرم به متهم اثبات نگردد. صرف شنیدن صدای یک شخص از پشت تلفن یا اتکای صرف به گفته شاکی، بدون قرائن و امارات معتبر، نمیتواند مبنای سلب آزادی یا محکومیت کیفری قرار گیرد. افزون بر این، طرح مجدد شکایتی که پیشتر نسبت به آن قرار منع تعقیب قطعی صادر شده است، مغایر با قاعده اعتبار امر مختوم بوده و از حیث شکلی نیز قابلیت استماع ندارد؛ موضوعی که در لایحه اعتراض به قرار منع تعقیب خیانت در امانت و جعل نیز بهعنوان یک ایراد اساسی مطرح میشود.
بهعنوان وکیل تنظیمکننده این لایحه، هدف اصلی دفاع، یادآوری حاکمیت اصل برائت و ضرورت تفسیر هرگونه شک و تردید به نفع متهم است. با جمعبندی تناقضات موجود، فقدان دلیل معتبر و وجود تصمیم قطعی پیشین، صدور حکم بر برائت تنها نتیجه منطبق با قانون و عدالت خواهد بود. در صورت مواجهه با پروندههای مشابه، بهرهگیری از مشاوره تخصصی میتواند مسیر دفاع مؤثر را روشنتر کند؛ امکان رزرو وقت مشاوره حقوقی با وکیل مسعود محمدی برای بررسی دقیق پرونده فراهم است.
پرسش و پاسخ تخصصی
شهادت دروغ در حقوق کیفری چه زمانی محقق میشود؟
شهادت دروغ زمانی محقق است که شاهد آگاهانه و عامدانه، برخلاف واقع و حقیقت، نزد مقام قضایی اظهارنظر کند و این اظهارات در تصمیم قضایی مؤثر باشد.
آیا تناقض در اظهارات شهود باعث بیاعتباری شهادت میشود؟
بله. تناقضهای اساسی در اظهارات شهود، بهویژه در مراحل مختلف رسیدگی، موجب تزلزل ارزش اثباتی شهادت و خدشه به اعتبار آن میشود.
اگر شهود متهم را نشناسند، آیا شهادت آنان معتبر است؟
خیر. شهادت زمانی معتبر است که شاهد علم و شناخت کافی نسبت به شخص یا واقعه مورد شهادت داشته باشد؛ در غیر این صورت، انتساب جرم اثبات نمیشود.
نقش اصل برائت در پروندههای توهین و تهدید چیست؟
اصل برائت ایجاب میکند که تا زمانی که جرم با ادله قطعی و معتبر اثبات نشده است، متهم بیگناه فرض شود و هرگونه تردید به نفع او تفسیر گردد.
آیا طرح مجدد شکایت پس از قرار منع تعقیب امکانپذیر است؟
در صورت قطعی شدن قرار منع تعقیب و عدم ارائه دلیل جدید، طرح مجدد همان شکایت با همان موضوع و اصحاب دعوا، مغایر با قاعده اعتبار امر مختوم است.
مقالات مرتبط
نمونه لایحه دفاعیه جرم اشاعه فحشا | استناد به ماده ۶۹۷ و تبصره و دفاع در پروندههای حیثیتی
لایحه اعتراض به قرار منع تعقیب خیانت در امانت و جعل: تحلیل حقوقی و بررسی مستندات
نمونه لایحه دفاع از متهم در پرونده ضرب و جرح: راهکارهای حقوقی و استدلالهای کلیدی
نمونه لایحه دفاعیه سرقت و خیانت در امانت + تحلیل حقوقی پروندههای مالی پیچیده
2 پاسخ
درود بر شما دوست گرامی لایحه در دفاع از موکل بسیار عالی و بهمراه جزئیات ماجرا بوده، و این یعنی قاضی را نسبت به حساسیت پرونده آگاه میکند. در اوج خرمی بمانید.حال سوالی دارم؟ اگر شخصی شهادت به نفع کسی بدهد که واقعا شهادت وی حقیقت بر موضوع شکایت داشته، ولی بنا به دلایلی رای به ضرر شاکی صادر شده و قطعی شده در دادگاه بدوی.آیا خوانده بعد از اینکه تبرئه گردید میتواند علیه شاهدین طرح دعوا نماید و دادگاه آنها را بخاطر سوگند دروغ مجازات کند؟ ضمن اینکه شهادتشان کذب نبوده و هیچ گونه قصد و غرضی هم وجود نداشته نسبت به خوانده .و اینکه شاهد در دفاع از خود نزد قاضی میتواند از چه مواد و تبصره ای استفاده کند که محکوم به مجازات نگردد. صمیمانه از توجه شما و پاسختون سپاسگذارم🙏
صرف اینکه دلایل اثباتی شاکی، شهادت شهود باشد و شکایت به نتیجه مطلوب شاکی نرسد، اثبات کننده جرم شهادت دروغ نیست.طبیعتاً اگر کسی علیه شهود تحت شهادت دروغ شکایت کند اثبات امر و دروغ بودن شهادت به عهده خود او است.