آخرین بروزرسانی: ۱۴۰۴/۱۱/۰۸
اتهام خیانت در امانت از جمله جرایم کیفری است که تحقق آن منوط به احراز دقیق ارکان قانونی، مادی و معنوی جرم است و هرگونه تردید در وجود رابطه امانی یا بقای آن، میتواند منجر به صدور رأی برائت شود. در برخی پروندهها، این اتهام در بستری از روابط مالی پیچیده و حتی معاملات ربوی مطرح میشود که تشخیص ماهیت واقعی رابطه طرفین را برای دادگاه حساستر میسازد.
لایحه دفاع از اتهام خیانت در امانت – معامله ربوی، دقیقاً در چنین دعاوی کاربرد دارد؛ جایی که شاکی با استناد به اسناد عادی، رسیدهای مالی یا امانتنامههای محل تردید، ادعای وقوع جرم میکند، در حالی که بررسی دقیق مدارک نشان میدهد رابطه طرفین نه امانی، بلکه مالی و مبتنی بر بدهی و طلب بوده است. در پروندههای مشابه، همانند «لایحه اعتراض به قرار منع تعقیب خیانت در امانت و جعل»، تبیین صحیح ماهیت رابطه حقوقی نقش تعیینکنندهای در سرنوشت دعوا دارد.
این مقاله با هدف ارائه یک نمونه عملی و تحلیلی از لایحه دفاعیه، به بررسی نحوه دفاع مؤثر در برابر اتهام خیانت در امانت در فرض وجود معامله ربوی و تبدیل تعهد میپردازد و میتواند برای متهمان، وکلا و فعالان حقوقی راهنمایی کاربردی باشد.
متن لایحه دفاعیه – معامله ربوی و اتهام خیانت در امانت
بسمه تعالی
ریاست محترم شعبه ۱۰۵۲ دادگاه کیفری مجتمع قضایی عدالت
با سلام
احتراما پیرو جلسه رسیدگی مورخ ۱۳۹۹/۱۲/۱۶ و بنا به دستور حضرت عالی مبنی بر ارائه لایحه حداکثر تا یک روز پس از جلسه رسیدگی، در تکمیل لایحه تقدیمی در جلسه رسیدگی به وکالت از متهم پرونده آقای ا. ح مراتب زیر را به استحضار می رسانم:
همانگونه که مستحضرید شکایت شاکی مبنی بر خیانت در امانت سه دستگاه پیانو می باشد. و در جهت اثبات ادعای مالکیت خود، یک پرینت از صفحه سریال نامبر سایت یاماها ارائه نموده اند و یک قرارداد عادی با شخصی به نام (امیر ….) به تاریخ ۱۳۹۹/۰۳/۲۹ ارائه نموده اند.
الف- در خصوص پرینت شماره سریال های ارائه شده توسط شاکی لازم به ذکر است که:
اولاً: این که شماره سریال وارد شده در سایت صرفا نشانگر این است که پیانوهایی با این سریال تولید شده است ولی با توجه به این که شرکت پیانو یاماها ژاپن تنها سه نمایندگی در کل ایران دارد. لذا تقاضا دارم جهت کشف صحت اظهارات شاکی، از سه نمایندگی مذکور در خصوص این ابهامات استعلام به عمل آید که آیا این پیانوها وارد ایران شده است یا خیر؟ و اگر وارد ایران شده است، آیا تاکنون به فروش رسیده است؟ و در چه تاریخی و به چه کسی فروخته شده است؟
زیرا که هر کسی می تواند با وارد کردن شماره سریال هایی که در سایت های اینترنتی مرتبط با پیانو وجود دارد شماره سریال ها را از سایت یاماها استعلام نماید و این که سایت یاماها اعلام نماید این پیانوها در این سال توسط شرکت یاماها تولید شده است هیچ مدرکی برای اثبات مالکیت پیانو و یا وارد شدن آن ها به ایران محسوب نمی شود.
ثانیا: در این صفحه، مدل و سال ساخت پیانو های با سریال های ذکر شده در قرارداد فروش را برای سال ۲۰۱۰ ذکر نموده است. در حالی که وکیل شاکی در شکواییه و اظهارنامه پیوست آن و نیز در امانت نامه ادعایی، اظهار نموده است که “پیانو ها آکبند و نو می باشد” در حالی که در قسمت دیگر لایحه دفاعیه خود برای جلسه رسیدگی و اظهارات خود در دادسرا اعلام نموده است که آقای امیر….. (فروشنده ادعایی پیانوها) سه عدد پیانو داشته که آقای ا.ح (موکل) بعنوان کارشناس فنی برای بررسی سلامت و وضعیت پیانوها آن ها را بررسی کرده است، در حالی که:
1- این پیانو ها طبق شماره سریال های ارائه شده مربوط به یازده سال پیش می باشد
2- اگر پیانوها نو و آکبند بوده اند نیازی به کارشناس فنی جهت ارزیابی سلامت آن ها وجود نداشت که شاکی ادعا می کند موکل به عنوان کارشناس پیانو ها را کارشناسی کرده است. لذا اظهارات ضد و نقیض شاکی که در چند جا عنوان می کند پیانو ها کاملا آکبند و نو است در حالی که طبق مدارکی که خود شاکی در پرونده قرارداده است حتی به فرض که این پیانو ها وارد ایران شده باشد، مربوط به یازده سال پیش می باشند و شاکی در چند جای دیگر ادعا نموده آقای ا.ح بعنوان کارشناس برای بررسی پیانو ها انتخاب شده بوده است همگی کذب ادعای شاکی را ثابت می کند.
ب- در خصوص قرارداد عادی با شخصی به نام (امیر ….) به تاریخ ۱۳۹۹/۰۳/۲۹ مبنی بر فروش سه دستگاه پیانو یاماها نو آکبند لازم به ذکر است که:
اولاً: این شخص نه فروشنده پیانو می باشد و نه هیچ فعالیت یا جواز کسبی در خصوص آموزش یا فروش پیانو دارد و همانطور که در بالا اشاره شد تنها عامل فروش پیانو های یاماها همان سه نمایندگی مذکور می باشد. و ظاهراً شاکی با هماهنگی با آقای امیر ….. که با هم مراوده مالی داشته اند با ارائه رسید مراودات مالی خود با این شخص اقدام به تنظیم قرارداد صوری با وی نموده است.
ثانیاً: اگر همانگونه که وکیل شاکی ادعا نموده است پس از قرارداد فروش این پیانو ها توسط فروشنده (امیر ….) به موکل امانت داده شده است و قرار بر این بوده است که پس از پاس شدن تمامی چک های شاکی که نزد فروشنده بوده است موکل پیانو ها را به شاکی تحویل دهد، چرا در امانت نامه ارائه شده توسط شاکی ذکر شده است که شاکی پیانو ها را به موکل امانت داده است؟ (بر خلاف اظهارات ایشان در لایحه وکیل شاکی که گفته اند فروشنده (امیر ….) پیانو ها را امانت داده است)
چرا با وجود این که بنا به ادعای شاکی این امانت نامه در همان زمان قرارداد فروش تنظیم شده است هیچ اشاره ای به قرارداد فروش پیانو ها ما بین امیر …. و شاکی نشده است و با توجه به این که بنا به ادعای شاکی و با توجه به قرارداد فروش ارائه شده توسط وی که بعد ها در پرونده قرارداده است سریال پیانو ها و مدل و سری آن مشخص بوده است ولی هیچ اشاره ای به مشخصات سه پیانو در امانت نامه نشده است و صرفا به ذکر پیانو یاماها سری c3 اشاره نموده است بدون هیچ اشاره ای به شخص امانت دهنده (بنا به ادعای شاکی آقای امیر ….. امانت داده بوده است) و یا به مشخصات مال امانت داده شده؟؟
ج- جناب قاضی همانطور که در لایحه روز رسیدگی بیان شد و مدارک آن ضمیمه لایحه گردید شاکی محترم در سه مرحله اقدام به واریز پول به حساب موکل و مدیر تبلیغات وی، جمعا به مبلغ ۱۲۴ میلیون تومان نموده است و همانطور که در اظهار نامه های ارسالی شاکی به موکل که پیوست لایحه روز رسیدگی شده است، اگر شاکی محترم مدعی است که سه عدد پیانو به موکل امانت داده است پس فلسفه ی این پول های واریزی به حساب موکل چیست؟
ملاحظه می فرمایید تمامی تضمین های گرفته شده از موکل نیز پس از واریز این مبالغ توسط شاکی به حساب موکل و به میزان اصل طلب و نزول آن می باشد و امانت نامه مستند شکایت شاکی محترم نیز در جهت اخذ تضمین برای معامله ربوی بین شاکی و موکل بوده است.
د- بر فرض محال که صحت امانت نامه را نیز بپذیریم از آن جا که دقیقا مطابق گفته شاکی و وکیل محترم وی: “پیانو ها به موکل امانت داده شد و پس از مطالبه ی شاکی، موکل گفت به وی چک می دهد و شاکی هم پذیرفته است و دو فقره چک مورخ ۱۳۹۹/۰۵/۱۱ و ۱۳۹۹/۰۵/۱۲ از موکل گرفته است” که شاکی تصویر آن را در صفحات ۱۶ و ۱۷ پرونده قرار داده است و همچنین طبق اظهارنامه ارسالی شاکی برای موکل که ضمیمه لایحه می باشد دو فقره چک دیگر نیز به شماره های ….. به مبلغ ۱۴۵ میلیون تومان در تاریخ ۱۳۹۹/۰۴/۱۷ و دیگری چک شماره ….. به مبلغ ۹۰ میلیون تومان در تاریخ ۱۳۹۹/۰۴/۲۰ از موکل دریافت نموده است.
بنابراین مستندا به بند یک ماده ۲۹۲ قانون مدنی: “وقتی که متعهد و متعهدله به تبدیل تعهد اصلی به تعهد جدیدی که قائم مقام آن می شود به سببی از اسباب تراضی نمایند در این صورت متعهد نسبت به تعهد اصلی بری می شود” و نیز مستندا به ماده ۲۹۳ :”در تبدیل تعهد، تضمینات تعهد سابق به تعهد لاحق تعلق نخواهد گرفت” . بنابراین باتوجه به اظهارات شاکی که پیانو ها را مطالبه نموده است و موکل گفته چک می دهد و شاکی هم پذیرفته است و طبق اظهارنامه ای که برای موکل فرستاده و نیز کپی چک هایی که در صفحات ۱۶ و ۱۷ پرونده قرارداده است چهار فقره چک به جای پیانو ها (تعهد موکل) از وی دریافت نموده است پس مستندا به مواد ۲۹۲ و ۲۹۳ قانون مدنی تبدیل تعهد به اعتبار تبدیل منشا صورت گرفته است و دیگر رابطه ی امانی با تغییر در منشا، از بین رفته است.
لذا به فرض اینکه تمامی اظهارات شاکی را در خصوص رابطه امانی و چک هایی که پس از مطالبه پیانو ها از موکل دریافت نموده است بپذیریم بنابراین شاکی محترم با پذیرفتن چک ها و برگشت زدن آن ها تبدیل تعهد را پذیرفته است. هر چند که در واقع تمام رابطه ی مابین شاکی و موکل (همانطور که در بند ج این لایحه و نیز در لایحه تقدیمی در جلسه رسیدگی به آن اشاره شد) یک رابطه ی ربوی بوده است ولی حتی اگر ادعای شاکی را مبنی بر امانت گذاشتن سه پیانو نزد موکل بپذیریم، از آنجا که چک وسیله پرداخت است لذا تعهد موکل به تحویل پیانو ها تبدیل به تعهد پرداخت وجه چک ها شده است و قرارداد امانی از بین رفته است. نظر به مراتب فوق صدور رای برائت موکل از آن مقام مورد تقاضا می باشد.
با تشکر و تجدید احترام
تنظیم کننده: وکیل مسعود محمدی (زمستان ۱۳۹۹)
تحلیل حقوقی لایحه دفاع از اتهام خیانت در امانت و معامله ربوی
در این لایحه، دفاع بر نفی رکن اساسی جرم خیانت در امانت یعنی «وجود رابطه امانی معتبر» استوار شده است. صرف ارائه پرینت شماره سریال یا قرارداد عادی، بدون اثبات مالکیت، تحویل قانونی مال و بقای ید امانی، نمیتواند مبنای تحقق جرم باشد. تردیدهای جدی در خصوص ورود مال به کشور، فروش رسمی از طریق نمایندگیهای مجاز و تعارض آشکار در اظهارات شاکی، همگی به نفع متهم تفسیر میشوند و اصل برائت را تقویت میکنند.
نکته محوری دیگر در این دفاع، استناد به مفهوم تبدیل تعهد است. مطابق مواد ۲۹۲ و ۲۹۳ قانون مدنی، زمانی که طرفین با تراضی، تعهد سابق را به تعهد جدیدی تبدیل میکنند، تعهد پیشین و تضمینات آن زائل میشود. پذیرش چک از سوی شاکی به جای مال مورد ادعا، بهویژه با تصریح خود شاکی به مطالبه وجه و نه عین مال، نشانه روشنی از تبدیل تعهد و پایان رابطه امانی است. در چنین شرایطی، وصف کیفری دعوا منتفی و اختلاف، ماهیتاً حقوقی خواهد داشت.
در نهایت، لایحه با تبیین این نکته که کل رابطه مالی طرفین در قالب یک معامله ربوی شکل گرفته و اسناد موسوم به امانتنامه صرفاً ابزار اخذ تضمین بودهاند، نشان میدهد که ارکان جرم خیانت در امانت محقق نشده است. در اینگونه پروندهها، تنظیم دفاع تخصصی و مستند میتواند نقش تعیینکنندهای در صدور رأی برائت داشته باشد. توصیه میشود برای بررسی دقیق شرایط پرونده و انتخاب بهترین راهبرد دفاعی، از مشاوره تخصصی بهرهمند شوید و نسبت به رزرو وقت مشاوره حقوقی با وکیل مسعود محمدی اقدام نمایید.
پرسش و پاسخ تخصصی
۱. آیا صرف وجود امانتنامه برای تحقق جرم خیانت در امانت کافی است؟
خیر. وجود امانتنامه به تنهایی کافی نیست. دادگاه باید احراز کند که مال بهصورت قانونی و مشروع امانت داده شده، رابطه امانی همچنان باقی بوده و متهم با سوءنیت، مال را تصاحب یا تلف کرده است.
۲. تبدیل تعهد چه تأثیری بر دعوای خیانت در امانت دارد؟
در صورت تبدیل تعهد، تعهد سابق و تضمینات آن از بین میرود. اگر شاکی به جای مال مورد ادعا، وجه یا چک دریافت کند، رابطه امانی پایان یافته و امکان تعقیب کیفری بابت خیانت در امانت منتفی میشود.
۳. آیا پذیرش چک به معنای اسقاط حق شکایت کیفری است؟
در بسیاری از موارد بله؛ زیرا پذیرش چک میتواند نشاندهنده تبدیل تعهد و رضایت به تغییر موضوع تعهد باشد. در این حالت، اختلاف ماهیت حقوقی پیدا میکند نه کیفری.
۴. نقش تناقضگویی شاکی در دفاع کیفری چیست؟
تناقض در اظهارات شاکی، بهویژه درباره مالکیت، نحوه تحویل مال و ماهیت رابطه، موجب تزلزل ادعای کیفری میشود و به نفع متهم و اصل برائت تفسیر خواهد شد.
۵. آیا ادعای ربوی بودن معامله میتواند به نفع متهم باشد؟
بله. اگر ثابت شود اسناد ارائهشده صرفاً برای تضمین یک معامله ربوی بودهاند، عنوان امانت منتفی و امکان تحقق جرم خیانت در امانت از اساس زیر سؤال میرود.
