نمونه لایحه تغییر نام و اصلاح شناسنامه پس از تغییر جنسیت

آخرین بروزرسانی: ۱۴۰۴/۱۲/۰۸

دعوای تغییر نام و اصلاح شناسنامه پس از تغییر جنسیت، در زمره دعاوی غیرمالی و مرتبط با احوال شخصیه قرار می‌گیرد که رسیدگی به آن در صلاحیت دادگاه عمومی حقوقی است. خواسته اصلی در این دعوا، الزام سازمان ثبت احوال به ابطال شناسنامه قبلی و صدور شناسنامه جدید متناسب با جنسیت و نام فعلی خواهان است. مبنای این خواسته، اصل انطباق اسناد رسمی با واقعیت خارجی و وضعیت حقیقی شخص است.

یکی از مهم‌ترین مبانی قانونی این دعوا، ماده ۹۵۸ قانون مدنی است که بهره‌مندی هر انسان از حقوق مدنی را به رسمیت می‌شناسد. نام و جنسیت، از عناصر اصلی هویت مدنی اشخاص محسوب می‌شوند و هرگونه تعارض میان آن‌ها و واقعیت زندگی فرد، می‌تواند موجب هتک حیثیت و نقض کرامت انسانی شود. علاوه بر این، مواد ۹۹۲ و ۹۹۵ قانون مدنی و تبصره یک ماده ۲۰ قانون ثبت احوال، امکان اصلاح اسناد سجلی را در صورت تغییر اوضاع و احوال شخصی پیش‌بینی کرده‌اند.

در پرونده‌هایی که تغییر جنسیت در خارج از کشور انجام شده است، دادگاه‌های ایران معمولاً به شرط احراز قطعیت تغییر جنسیت و عدم مخالفت آن با نظم عمومی، آرای مراجع خارجی و مستندات پزشکی را مورد توجه قرار می‌دهند. ارائه گواهی‌های تخصصی پزشکی، گزارش جراحی، هورمون‌درمانی و رأی دادگاه خارجی، نقش اساسی در اثبات ادعا دارد. نکته مهم آن است که تغییر جنسیت، در نظام حقوقی ایران ممنوع نبوده و رویه قضایی نیز آن را پذیرفته است.

از منظر عملی، تنظیم لایحه‌ای که بتواند به‌درستی پیوند میان تغییر جنسیت، ضرورت تغییر نام و اصلاح شناسنامه را برای دادگاه تبیین کند، اهمیت ویژه‌ای دارد. در این مسیر، استناد به آرای وحدت رویه دیوان عالی کشور، اصول قانون اساسی و بیان آثار منفی تداوم وضعیت قبلی، می‌تواند نقش تعیین‌کننده‌ای در اقناع قاضی ایفا کند. در همین چارچوب، نمونه لوایح موفق می‌توانند الگوی مناسبی برای درک ساختار صحیح استدلال باشند؛ مشابه آنچه در برخی دعاوی حساس دیگر مانند لایحه دفاعیه به دادگاه بدوی – تغییر نام نیز مشاهده می‌شود.

متن لایحه دفاعیه اصلاح شناسنامه پس از تغییر جنسیت در خارج از کشور

بسمه تعالی

ریاست محترم شعبه ۲۴ دادگاه عمومی حقوقی تهران

با سلام

احتراما اینجانب مسعود محمدی وکیل خواهان (سیما ……) در پرونده کلاسه فوق، مقید به وقت رسیدگی ۲۵ مردادماه ۱۴۰۱ ساعت ۹:۳۰ مراتب زیر را به استحضار می رساند:

ابتدا در مقام شرح ماجرا به عرض می رسانم:

۱- موکل به تاریخ ۱۳۶۳/۱۰/۲۵ با جنسیت مونث در تهران متولد گردید و از کودکی خود را پسر معرفی و با پسران همبازی بوده و پوشش پسرانه داشته است.

۲- پس از رسیدن موکل به سن ۱۰ سالگی و از زمانی که علائم و نشانه های جسمی بلوغ در وی ظاهر شد، با توجه به این که روحیه ی وی با ظاهر بیولوژیکی اش هیچ سنخیت و هماهنگی نداشته و تنفر و کراهتی که از بدن زنانه خود داشته است دچار اختلالات جنسیتی و مشکلات عدیده ی اجتماعی و رفتاری در دوران تحصیل و در ارتباط با دوستان، همکلاسی ها و اطرافیان خود می گردد و تا سن بزرگسالی با این مساله درگیر بوده است. (پیوست یک)

۳- موکل که شهروند آلمان و ساکن آن کشور می باشد، به جهت پوشش و رفتارهای پسرانه اش در محیط اجتماع مورد بدرفتاری و قضاوت های نادرست مردم قرار می گیرد به گونه ای که ادامه تحصیل و یافتن شغل و جایگاه اجتماعی مناسب برای وی چه در ایران و چه در کشور آلمان غیرممکن می گردد.

۴- با مراجعات مکرر موکل به پزشکان و روانپزشکان متخصص در این حوزه و پس از این که موکل برای مدت ۳ سال تحت نظر روانپزشک به عنوان جنسیت مذکر در جامعه زندگی نمود، اختلال جنسیتی وی با تغییر جنسیت زن به مرد تایید می گردد. (پیوست دو)

۵- با طرح دعوای تغییر جنسیت موکل در دادگاه آلمان، در ۲۰۲۰/۰۶/۰۴ میلادی (۱۳۹۹/۰۳/۱۵) دادگاه آلمان با انجام تحقیقات لازم از وی و بر اساس گزارش متخصصان روانپزشکی و روان درمانی (پیوست سه) رای به تجویز تغییر جنسیت موکل از مونث به مذکر و تغییر نام وی از سیما به سینا صادر می نماید. (پیوست چهار)

۶- پس از آن مستندا به گزارش عمل جراحی تغییر جنسیت (پیوست پنج) و گواهی متخصص زنان و زایمان (پیوست شش) و گواهی متخصص هورمون درمانی (پیوست هفت)، موکل مطابق با استانداردهای پزشکی و مشابه با جراحی تغییر جنسیت در ایران، با انجام جراحی های متعدد (هیسترکتومی، آندکتومی، ماستکتومی، برداشتن پستان ها، ساخت آلت جنسی مردانه) و تزریقات هورمونی (تزریق هورمون های مردانه جهت رویش مو در صورت و بدن) در تاریخ ۲۰۲۱/۰۸/۱۹ میلادی (۱۳۹۹/۰۵/۲۱) اقدام به تغییر جنسیت می نماید.

۷- پس از تغییر جنسیت نیز موکل مطابق رای دادگاه، مدارک هویتی خود را از جنسیت مونث به مذکر و از نام سیما به سینا تغییر می دهد (پیوست هشت).

۸- موکل که از دو سال گذشته تا کنون با نام و جنسیت و ظاهر مردانه و با مدارک هویتی مطابق با جنسیت جدید وی در کشور آلمان در حال زندگی و مشغول به کار می باشد، به جهت عدم تطابق جنسیت جدید وی با مدارک هویتی و پاسپورت ایرانی اش، امکان تمدید پاسپورت ایرانی و سفر به زادگاهش را ندارد. 

فلذا با تقدیم این دادخواست و نظر به این که:

اولا: مطابق ماده ۹۵۸ قانون مدنی هر انسانی متمتع از حقوق مدنی خواهد بود و داشتن نام دلخواه و نیک از اهم حقوق مدنی اشخاص است.

ثانیا: در دستورالعمل مربوط به تغییر نام جلسه مورخ ۱۳۹۰/۱۱/۰۹ شورای عالی ثبت احوال در مورد تغییر نام به نام مجاز دیگر، ممنوعیتی پیش بینی نشده است و دستورالعمل یاد شده به افراد دارای ۱۵ سال اجازه داده نام خود را تغییر دهند.

ثالثا: با عنایت به تغییر جنسیت موکل و عدم تطابق مدارک هویتی وی (با نام مونث) با جنسیت جدید او (به جنسیت مذکر)، در وضع کنونی بقای نام قبلی و جنسیت  پیشین وی (به عنوان مونث) در اسناد سجلی موکل ملازمه با هتک حرمت و حیثیت انسانی وی دارد.

رابعا: در مقررات قانونی ایران نیز امکان تغییر جنسیت پیش بینی شده است و هیچ گونه ممنوعیت قانونی برای تغییر جنسیت وجود ندارد. فلذا تغییر جنسیت موکل مخالفتی با مقررات آمره یا نظم عمومی کشور ایران ندارد.

خامسا: با عنایت به ادله ی موجود و تغییر جنسیت قطعی موکل،  تقاضای موکل مبنی بر تغییر نام و  اصلاح شناسنامه اش مطابق با جنسیت جدید وی، با هدف تطبیق اسناد سجلی با واقعیت موجود می باشد، زیرا در عالم واقع نام و جنسیت خواهان،  به همان نام و جنسیت مورد تقاضا می باشد نه آنچه که در شناسنامه وی درج شده است.

بنابراین نتیجه ی حکم دادگاه، اعلام وضع حقیقی موجود و اصلاح وضعیت نابسامان در خصوص اختلاف جنسیت و نام شناسنامه ای  موکل با نام و جنسیت کنونی و حال حاضر وی و انطباق آنها با یکدیگر است که  نه تنها منع قانونی ندارد بلکه عقلا و عرفا نیز ممدوح است. 

نظر به مراتب فوق و مستندا به مواد ۹۹۲ و ۹۹۵ قانون مدنی و ماده ۱۹۷ قانون آیین دادرسی مدنی و تبصره یک ماده ۲۰ قانون ثبت احوال و رای وحدت رویه شماره ۲ مورخ ۱۳۶۲/۰۱/۲۲ هیأت محترم عمومی دیوان عالی کشور و اصول ۲۰ و ۳۴ و ۱۵۶ قانون اساسی جمهوری اسلامی ایران، رسیدگی و صدور رای شایسته بر الزام ثبت احوال به تغییر نام موکل از سیما به سینا و ابطال شناسنامه قبلی و صدور شناسنامه جدید متناسب با جنسیت کنونی موکل (جنسیت مذکر) از محضر آن مقام محترم مستدعی است. 

با تشکر و تجدید احترام

وکیل مسعود محمدی

رأِی دادگاه اصلاح شناسنامه پس از تغییر جنسیت در خارج از کشور

پرونده کلاسه … شعبه ۲۴ دادگاه عمومی حقوقی مجتمع قضایی شهید بهشتی تهران تصمیم نهایی شماره …

خواهان: خانم … با وکالت مسعود محمدی به نشانی استان تهران …

خوانده: ثبت احوال منطقه مرکز تهران به نشانی …

خواسته ها:

1. ابطال شناسنامه
2. تغییر نام

گردشکار: خواهان دادخواستی به خواسته فوق بطرفیت خوانده بالا تقدیم داشته که پس از ارجاع به این شعبه و ثبت به کلاسه فوق وجری تشریفات قانونی در وقت فوق العاده – مقرر دادگاه بتصدی امضاکننده زیر تشکیل است با توجه به محتویات پرونده ختم رسیدگی را اعلام و بشرح زیر مبادرت بصدور رای مینماید:

رای دادگاه

در خصوص دعوی خانم … با وکالت آقای مسعود محمدی به طرفیت ثبت احوال تهران به خواسته ابطال شناسنامه به جهت نغیر جنسیت و تغییر نام از … به … . در شرح خواسته توضیح داده موکل به واسطه عمل جراحی تغییر جنسیت داده و اکنون شناسنامه وی با نام و جنسیت مطابقت ندارد خواهان صدور رای مبنی بر ابطال شناسنامه و صدور شناسنامه جدید متناسب با جنس و تغییر نام از … به … با حفظ سایر مندرجات هستم.

با توجه به مفاد ترجمه شده دادنامه شماره … مورخه ۲۰۲۰/۰۶/۰۴ دادگاه بخش کاسل آلمان و همچنین گواهی متخصص زنان و گواهی متخصص روان پزشکی و روان درمانی که نشان می دهد خواهان در کشور آلمان اقدامات پزشکی و فیزیولوژی برای تغییر جنسیت (از زن به مرد) را انجام داده و دادگاه هم این اقدامات را تصدیق و رای صادر نموده است علاوه بر آن خواهان پیرو همین دعوا در ایران به پزشکی قانونی معرفی شد که در خصوص تغییرات انجام یافته اظهار نظر کند که نظریه حاکی از آن است که خواهان با توجه به مدارک بالینی و سونوگرافی عمل جراحی رحم و تخمدانها را انجام داده و نسوج پستان ها خارج شده و با انجام هورمون تراپی دارای ریش و سبیل مردانه و اندام مردانه می باشد ولی اندام تناسلی خارجی، زنانه می باشد و در نهایت در نظریه تکمیلی اظهارنظر کرده که فرایند تغییر جنسیت تکمیل نشده ولی دو سوم اقدامات جهت تغییر اندامهای ضروری و باروری جنس مونث از بدن خارج شده اند از نظر پزشکی اطلاق جنس مذکر به مونث به این فرد ممکن نیست. با توجه به نظریه کارشناسی اولا اقدامات خواهان در جهت تغییر جنسیت و خروج اندامهای زنانه (تخمدان و سینه) و همچنین تزریق هورمون و تغییر ظاهری فیزیک از زنانه به مردانه جملگی انجام شده و همه این اقدامات غیر قابل برگشت می باشند و هرچند از نظر پزشکی اطلاق کامل مرد بر جنس خواهان، فعلا متصور نیست لیکن تشخیص زن از مرد بنابر شکل غالب ظاهر و داوری عرف است و ملاک، انطباق صد در صد پزشکی نیست و در وضعیت فعلی عرف و جامعه چنین فردی را مرد تلقی می نماید ثانیا ملاک برای تغییر جنسیت لزوما جنسی نیست که همه ویژگی های مذکور را داشته باشد بلکه تغییر از زن به مرد اگر به گونه ای باشد که در نگاه اول جنس مرد به نظر برسد کفایت می کند و خواهان کاملا قیافه مردانه داشته و جز با معاینه پزشکی و تخصصی نمی توان نقیصه مورد نظر پزشکی قانونی را تشخیص داد و ملاک در تشخیص و انطباق جنس هم همان ظاهر و شکل افراد می باشد کما اینکه اگر یک مرد مشکل ژنتیکی داشته و قدرت تولید مثل نداشته باشد جامعه همچنان وی را به عنوان یک مرد می شناسد در ما نحن فیه هم شکل ظاهر و غالب خواهان مرد می باشد و عرف وی را به عنوان جنس مونث قبول ندارد با توجه به مراتب در حال حاضر نام … با جنس خواهان انطباق نداشته و به طور واضح از موارد بند اول ماده ۲۰ قانون ثبت احوال می باشد (عدم انطباق نام با جنس) و قطعا در زندگی اجتماعی اگر نام با جنس فرد مطابقت نداشته باشد مشکلات روانی و اجتماعی به دنبال خواهد داشت با توجه به مراتب دعوی خواهان وارد است به استناد ماده ۲۰ از قانون ثبت احوال و ماده ۱۲۵۸ قانون مدنی و ماده ۱۹۸ قانون آ.د.م حکم به ابطال شناسنامه خواهان با شماره سریال … در قسمت جنس و نام صادر که خوانده تغییر جنس مشار الیه در سابقه و شناسنامه و تغییر نام وی از … به … اقدام و شناسنامه جدید با حفظ سایر مندرجات صادر نمایند.

رای صادره حضوری است و ظرف ۲۰ روز از تاریخ ابلاغ در محاکم تجدیدنظر استان تهران قابل تجدیدنظر خواهی است.

رئیس شعبه بیست و چهارم دادگاه عمومی (حقوقی) تهران